• Nr 1 (44) 2016 „William Faulkner”

Pierwszy numer „Tekstualiów” w 2016 roku zostanie poświęcony Williamowi Faulknerowi, amerykańskiemu prozaikowi i poecie, scenarzyście filmowemu (twórcy scenariusza do adaptacji „Wielkiego snu” Chandlera), laureatowi Nagrody Nobla w dziedzinie literatury z 1949 roku, porównywanemu – z racji niebagatelnych osiągnięć w dziedzinie narracji – z Jamesem Joyce'em, Virginią Woolf i Marcelem Proustem. W numerze skoncentrujemy się przede wszystkim na trzech kluczowych zagadnieniach: specyfice Faulknerowskiej techniki narracyjnej strumienia świadomości, nowatorskich regułach konstrukcji postaci literackiej w prozie tego pisarza oraz na inspiracjach twórczością tego autora w literaturze polskiej, czyli na tzw. polskim faulkneryzmie, o którym pisali krytycy w odniesieniu do prozy Włodzimierza Odojewskiego czy Leopolda Buczkowskiego.

Termin nadsyłania artykułów: 31 grudnia 2015.

 

  • Nr 2 (45) 2016 „Czasopismo w czasopiśmie – rumuńska „Arca” w „Tekstuliach””

„Arca” to czasopismo założone w 1990 roku przez Vasile Dana w rumuńskim mieście Arad. W każdym wydaniu periodyku prezentuje swoje teksty około czterdziestu autorów. W ich gronie znajdują się cenieni prozaicy, eseiści, historycy, tłumacze i literaturoznawcy z uniwersytetów w Bukareszcie, Timiszoarze, Braszowie, Oradei, Kluż-Napoce. W numerze opublikujemy między innymi teksty autorstwa Ioana Matiuţa, Lajosa Notarosa (poety i prozaika), Vasile’a Dana (poety i eseisty), Romulusa Bucura, Petru M. Haşa, Gheorghe’a Mocuţa, Ioana Moldovana, Iona Cristofora, prozaika Gheorghe’a Schwartza oraz współczesnego rumuńskiego powieściopisarza Radu Aldulescu. Planujemy przygotowanie tego numeru we współpracy z Rumuńskim Instytutem Kultury w Warszawie. Numer realizowany będzie w ramach projektu „Review within Review” („Czasopismo w czasopiśmie”), do którego „Tekstualia” dołączyły w 2009 roku, a którego partnerami są periodyki literackie i literaturoznawcze publikowane w państwach Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej (tj. w państwach grupy wyszehradzkiej – Czechach, Słowacji i na Węgrzech – oraz między innymi w Słowenii i Austrii). Projekt ten polega na wymianie tekstów między czasopismami ukazującymi się w różnych krajach. Przyświeca mu idea wspierania czasopiśmiennictwa literackiego i jego niszowej działalności, tworzenia międzynarodowego forum wymiany myśli nie tylko dla uznanych pisarzy, lecz także dla młodych autorów. Umożliwia on zwiększenie zasięgu czytelnictwa periodyków literackich, dzięki czemu zyskują one szansę na dotarcie do grona nowych odbiorców także poza granicami państw, w których są publikowane. Realizacja tego przedsięwzięcia sprzyjać będzie wypracowaniu wysokich standardów międzynarodowej wymiany w dziedzinie literatury oraz ułatwiać wzajemne wspieranie się jej twórców. Wydanie tego numeru ułatwi polskim czytelnikom dostęp do najnowszej literatury rumuńskiej – na łamach czasopisma opublikowane zostaną teksty, na których wydania książkowe i ich tłumaczenia trzeba będzie poczekać przynajmniej kilka lat.

Termin nadsyłania artykułów: 15 marca 2016.

 

  • Nr 3 (46) 2016 „Bilingwizm (fenomen pisarskiej dwujęzyczności)”

W tym numerze „Tekstualiów” zajmiemy się pisarzami dwujęzycznymi (takimi jak Samuel Beckett, Vladimir Nabokov, Stefan Themerson, Stanisław Przybyszewski, Jan Brzękowski, Marian Pankowski, Debora Vogel, Milan Kundera) i znaczeniem – nie mniejszym niż to ma miejsce w wypadku tłumaczy – ich pośrednictwa w kulturowym transferze idei artystycznych. Interesować nas będą zarówno rozpoznanie i opis warunków umożliwiających twórcom osiągnięcie dwujęzyczności oraz ich tożsamość kulturowa, jak i jej przejawy w tekstach literackich. Zastanowimy się, czy można mówić o świadectwie wielojęzyczności w dziełach autorów, którzy władali więcej niż jednym językiem, ale pisali tylko w pierwszym (przypadek Singera i Miłosza) albo w drugim lub trzecim (przypadek Conrada i Parnickiego). Podejmiemy również namysł nad poznawczymi aspektami bilingwizmu oraz związanymi z nim problemami psychologicznymi, socjologicznymi i antropologicznymi. Skoncentrujemy się też na wyzwaniach związanych z przekładem tekstów dwujęzycznych przez ich autorów oraz z tłumaczeniem utworów dwujęzycznych przez innych twórców na języki różne od języków pierwotnych. Ponadto w części literackiej numeru zaprezentujemy twórczość współczesnych autorek dwujęzycznych

Termin nadsyłania artykułów: 30 czerwca 2016.

 

  • Nr 4 (47) 2016 „Reportaż. Forma i medium”

Większość praktyków reportażu definiuje go jako relację opartą na faktach. Takie ujęcie siłą rzeczy kieruje uwagę odbiorcy ku treści i skłania go ku patrzeniu na formę jako na coś obojętnego i przezroczystego. Jednocześnie reportaż jak każdy inny gatunek ma swoje konwencje i posługuje się typowymi dla siebie środkami. Chociaż w ostatnich latach pojawia się coraz więcej artykułów krytycznych pokazujących nieprzezroczystość tej formy i istnienie specyficznej dla niej tradycji tekstowej, wydaje się, że temat pozostaje wciąż niewyczerpany i inspirujący. Dlatego w planowanym numerze chcielibyśmy zachęcić do pojęcia tych kwestii.

Namysłu wymaga również beletryzacja reportażu, za której patrona uważa się Melchiora Wańkowicza i która – w stosunku do tradycji międzywojnia – bardzo przybrała na sile, co łatwo zaobserwować choćby na przykładzie zmiany medium, za pośrednictwem którego reportaż dociera do czytelników (w dwudziestoleciu teksty reportażowe ukazywały się głównie na łamach prasy, dziś dominują wydania książkowe). Współcześnie trudno jest uważać tę formę pisarstwa za należącą do literatury minorum gentium – już teksty Kapuścińskiego, a potem książki takie jak Gottland Mariusza Szczygła czy Dzisiaj narysujemy śmierć Wojciecha Tochmana jawiły się jako świadectwa śmiałego wykorzystania środków zarezerwowanych wcześniej dla pisarstwa artystycznego. Interesować nas będzie opis formy i wzajemnych związków literatury i reportażu również w twórczości starszych autorów, takich jak Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Zofia Nałkowska czy Hanna Krall.

Temat reportażu i jego form wydaje się tym bardziej istotny, że żyjemy w epoce, w której kultura faktu jest niezwykle ekspansywna: wypełnia częściowo lukę po tradycyjnej powieści obyczajowej, objawia się za pośrednictwem nowych mediów i różnych sztuk – wkracza nawet do teatru. Coraz częściej spotykamy się ze zjawiskiem adaptacji reportażu (np. adaptacje filmowe Gottlandu M. Szczygła czy teatralna adaptacja Czarnobylskiej modlitwy S. Aleksijewicz). Dlatego warto zastanowić się, w jakich granicach można eksperymentować z reportażem, aby nie zatracić jego specyfiki. Krytyczne spojrzenie na reportaż i kierunki jego rozwoju wydaje się tym bardziej zasadne, że ostatnio powstaje coraz więcej projektów, których twórcy próbują zebrać i podsumować dokonania autorów preferujących tę formę wyrazu, jak chociażby monumentalna antologia reportażu XX wieku wydana pod redakcją Mariusza Szczygła.

W kręgu naszych zainteresowań będą zatem rozpoznanie i opis formy oraz technik kreacyjnych stosowanych przez autorów reportażu, realizowanego zarówno w wersji drukowanej (prasowej oraz książkowej), jak i radiowej lub filmowej.

Termin nadsyłania artykułów: 30 sierpnia 2016.

 

  • Nr 1 (47) 2017 „Granice nadinterpretacji”

W pierwszym numerze „Tekstualiów” w 2017 roku skoncentrujemy się na zagadnieniu granic nadinterpretacji w badaniach literackich i porównawczych. O ile problemy interpretacji stawały się wielokrotnie przedmiotem rozważań (by wspomnieć – dla przykładu – tylko o zróżnicowanych stanowiskach Richarda Rorty’ego, Jonathana Cullera i Umberto Eco) i sporów, których zwolennicy reprezentowali poglądy rozpięte pomiędzy biegunami pragmatyzmu i realizmu epistemologicznego, o tyle kwestia granic nadinterpretacji stawiana była o wiele rzadziej i jeśli już się pojawiała, to działo się to niejako „na marginesie”, przy okazji dyskusji o tej pierwszej. Zarówno zwolennicy koncepcji, zgodnie z którymi „wszystko jest interpretacją”, jak i obrońcy całkowitej wolności w tej dziedzinie anihilowali problem nadinterpretacji. Redakcja i autorzy czasopisma chcą do niego powrócić i zastanowić się, czy i kiedy nadinterpretacja może być twórcza, a kiedy powinna zostać jednoznacznie uznana za błąd poznawczy. Zagadnienie nadinterpretacji wiązać się będzie z koniecznością ponownego przemyślenia takich kategorii jak intencja autorska, znaczenie i analiza tekstu oraz kontekst.

Termin nadsyłania artykułów: 31 grudnia 2016.

 

  • Nr 2 (48) 2017 „Negacje sztuki ”

W numerze skoncentrujemy się na rozmaitych przejawach negacji sztuki w kulturze (np. w filozofii czy literaturze) oraz negacji sztuki dokonującej się w obrębie jej samej. Skupimy sięzarówno na praktykach włączanych w nurt antysztuki, jak i negacjach sztuki przedstawiającej formułowanych w wypowiedziach programowych i praktyce artystycznej reprezentantów abstrakcjonizmu. Interesować nas będą także formy negacji sztuki charakterystyczne dla awangardy oraz praktyki twórcze mające na celu zatarcie granicy między sztuką i życiem. Będziemy zastanawiać się, czmu służyły te zaprzeczenia, kiedy i w jakim stopniu wiązały się z redefinicją sztuki. Poświęcimy również uwagę (w kontekście negacji) postmodernistycznym hasłom końca wielkich narracji, końca powieści, śmierci autora, śmierci podmiotu i postaramy się udzielić odpowiedzi na pytania, jaką funkcję pełniła negacja pośrednio wpisana w te hasła, w czasach, kiedy były formułowane, i kiedy można było mówić o ich szczytowej recepcji.

Termin nadsyłania artykułów: 15 marca 2017.

 

  • Nr 3 (49) 2017 „Literatura a filozofia polska”

W tym wydaniu „Tekstualiów” zajmiemy się kwestią relacji literatury i filozofii polskiej. Skoncentrujemy się na wielopłaszczyznowo rozumianym zagadnieniu wzajemnych inspiracji tekstów literackich (nie tylko polskich) i dokonań polskich filozofów. Po pierwsze, ze względu na swoistość polskiej myśli filozoficznej, będą nas interesowali autorzy, którzy łączyli działalność literacką i filozoficzną, a w ich dokonaniach można zauważyć przenikanie się tych dziedzin (np. Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Leszek Kołakowski). Przedmiotem naszej uwagi uczynimy również kontakty, w których pozostawali pisarze oraz myśliciele i ich wzajemne inspiracje (np. August Cieszkowski i Zygmunt Krasiński, Marian Zdziechowski i Lew Tołstoj). Poza tym przyjrzymy się koncepcjom formułowanym przez filozofów, dla których twórczość literacka stanowiła ważny punkt odniesienia, zainteresowanych kwestią literackości i proponujących własne rozumienie literatury (Mochnacki, Brzozowski, Zdziechowski, Ingarden, Kołakowski, Tischner, Skarga). Skupimy się także na takich dziełach, w odniesieniu do których – z racji tego, że przekazują nowe treści światopoglądowe sformułowane przez ich autorów – można mówić o filozoficzności utworu literackiego (jak utwory Cypriana Norwida, Stanisława Przybyszewskiego czy Brunona Schulza, Witolda Gombrowicza, Bolesława Micińskego, Stefana Themersona i Stanisława Lema). Wreszcie przeanalizujemy te teksty literackie, których tematem jest filozofia.

Termin nadsyłania artykułów: 30 czerwca 2017.

 

  • Nr 4 (50) 2017 „Interkulturowość”

W czwartym w 2017 roku wydaniu czasopisma jego redakcja i autorzy zastanowią się nad koncepcją interkulturowości i jej współczesnymi literackimi reprezentacjami rozpatrywanymi w odniesieniu do takich pojęć jak wielokulturowość i zderzenie kultur. To pierwsze wiąże się z dążeniem do likwidacji (która najczęściej okazuje się pozorna) antagonizmów istniejących w obrębie wielokulturowego społeczeństwa, drugie zakłada istnienie silnych konfliktów między kulturami, podczas gdy koncepcja interkulturowości (J. Bolten) wyrasta z dążenia do autentycznego poznawania tego, co inne oraz nawiązania żywego dialogu międzykulturowego. Zjawiska te znajdują w ostatnich latach coraz bardziej wyraźny oddźwięk w literaturze (np. Zadie Smith, J.M. Coetzee, Doris Lessing, Marjane Satrapi), którym redakcja chciałaby się przyjrzeć szczególnie dokładnie. Interesować nas będą zwłaszcza sposoby tekstowych realizacji zagadnienia interkulturowości. Zastanowimy się również również, jak pisarze sygnalizują ją w utworach od strony formalnej.

Termin nadsyłania artykułów: 30 września 2017.